Sto lat temu do Tczewa wcielono Czyżykowo

W tym tygodniu obchodzimy natomiast setną rocznicę wcielenia do miasta Czyżykowa. Przyjrzyjmy się więc pokrótce historii tczewskich dzielnic.

Przedmieścia – budy i ogródki
Historycy uważają, że w XIII wieku właściwe przedmieście znajdowało się poza murami miasta - na zachód od Bramy Wysokiej. Poza tym zabudowania stały po stronie południowej (dzisiejsze Czyżykowo). Na wschód od murów miał znajdować się zamek oraz tzw. ziemia pusta.
Można zadać sobie pytanie: jak wyglądały takie przedmieścia? Otóż były to marnej jakości budy lub ogródki działkowe względnie sady, z których czerpano żywność.
W XIV wieku na przedmieściu zachodnim zdecydowano się wybudować kościół ze szpitalem pod wezwaniem św. Jerzego oraz karczmę i szubienicę. W tym czasie na obszarze wytyczonym przez miejskie mury nie można już było pomieścić napływającej ludności. Dlatego zaczęto poza granicami Tczewa wznosić liczne budynki mieszkalne, jak i gospodarcze, na potrzeby terenów rolniczych. Zabudowa ta musiała być bardzo gęsta, skoro podpalenie przedmieść stało się kiedyś przyczyną pożaru, który strawił prawie całe miasto.
Notatki o tczewskich przedmieściach - dla okresu średniowiecza i epoki nowożytnej - są bardzo nieliczne. W 1465 r. zanotowano, że w tych miejscach było dużo chmielników oraz ogrodów. Natomiast niejaki Gruneweg skonstatował, iż dookoła Tczewa nie ma przedmieść, są tylko ogrody.

Przełom Gustawa Adolfa
W średniowieczu wiele terenów, dziś uważanych za środek Tczewa, znajdowało się poza granicami administracyjnymi miasta. Tak było np. z ul. Jarosława Dąbrowskiego. Mimo to, już wtedy ten dojazd do miasta był brukowany. Tam też zanotowano istnienie największej liczby bud mieszkalnych. Obok nich stał wspomniany kościół św. Jerzego oraz karczma. Bezpośrednio przed Bramą Wysoką stał murowany krzyż.
Jeżeli chodzi o przedmieścia północne to one także posiadały swój główny, brukowany ciąg komunikacyjny. Tę ulicę zwykle nazywano Młyńską, gdyż prowadziła do młyna. Inaczej niż w przypadku zachodniej strony, dominowały tutaj stodoły. Bliżej Wisły znajdowały się tereny zwane Podolicami (niemieckie Podlitz). Zostały one wymierzone w 1624 r.
Przełom w rozwoju tczewskich przedmieść stanowiło przybycie do miasta Gustawa Adolfa w 1626 r. Wtedy to, na jego rozkaz, zburzono wszystkie tereny przedmiejskie. Miało to zapewnić lepszą obronność Tczewa. Całe miasto zostało otoczone fortyfikacjami.
W ciągu XVIII i na początkach XIX wieku przedmieścia bardzo powoli wracały do życia. Aby zapewnić równomierny wzrost zabudowy w latach 30. XIX wieku rozebrano dużą część murów miejskich z czasów szwedzkich.

Kolei i nowe osiedla
Jednakże dopiero dotarcie do Tczewa kolei i stworzenie z nadwiślańskiego grodu ośrodka komunikacyjnego sprawiło nagły wzrost ludności. W granice administracyjne miasta weszły tereny Czyżykowa (1 kwietnia 1908 r.) oraz Prątnicy. Powstały także nowe przedmieścia, a w tym Berlińskie, Gdańskie oraz Malborskie. W latach 1873 – 1874 rozpoczęto budowę Nowego Miasta. Początkowo główna oś tej dzielnicy przebiegała równolegle do torów kolejowych biegnących do Gdańska. Następny etap rozbudowy poprowadzono wzdłuż dzisiejszej ul. Jana III Sobieskiego. Dla tych celów w 1898 r. powstała Spółdzielnia Mieszkaniowa Urzędników Państwowych. Inną organizacją była Niemiecka Spółdzielnia Osadnicza, która wybudowała domy w okolicach dzisiejszych ulic Chłodnej, Reja, Ceglarskiej oraz osiedla Za Parkiem.
W początkach XX wieku (za torami) powstało inne osiedle, przeznaczone dla pracowników kolejowych. Dziś zwane jest Zatorzem. Znacznie później rozwinęło się położone na północnych rubieżach miejskich osiedle Staszica.
Także władze polskie po 1920 r. czyniły liczne działania w tym kierunku rozbudowy Tczewa. Np. tuż przed wybuchem II wojny światowej, w 1938 r. rozpoczęto starania o włączenie gromady zabudowy Suchostrzygi w obręb miasta. Światowa pożoga wojenna zniszczyła te plany.


Na podstawie: Historia Tczewa, pod red. W. Długokęckiego, Tczew 1998.