Małgorzata co koń wyskoczy...

„Czarna Małgorzata” dobrze znana jest zarówno w Danii, jak i w Holsztynie, Estonii i na ziemiach słowiańskich. Ukazywana jest jako Łowczymi, Amazonka, a jej przezwisko „Małgorzata co koń wyskoczy” weszło nawet do języka potocznego.

Małgorzata współrządziła Danią jako królowa (1252-1259), potem była regentką i opiekunką swojego syna Eryka V.

Postać z miniatury
Sylwetkę Małgorzaty znamy z miniatury wykonanej ok. 1282 r. Przedstawia ona kobietę w średnim wieku, o owalnej twarzy, która ruchem ręki wydaje stanowcze polecenie. Małgorzata pewnie siedzi na tronie. Ilustracja ta w pełni charakteryzuje postać i działalność najstarszej córki księcia Sambora II. Przejeła ona od swojego ojca wszystkie cechy średniowiecznego władcy, wraz z mściwością i bezwzględnością.

Bezkompromisowy gracz polityczny
Odziedziczyła po nim m. in. upór, odwagę, jak również przebiegłość i brak skrupułów wobec wrogów. Te cech były już ukształtowane u młodej dziewczyny, która poślubiła 29-letniego księcia duńskiego, Krzysztofa (1248), syna sławnego Waldemara II Zwycięskiego. Krzysztof pozornie nie miał szans na tron królewski, gdyż po śmierci ojca żyło jeszcze dwóch jego starszych braci: Eryk IV i Abel. Krzysztofa przezywano poufale „Denarem od długu”.
Małgorzata otrzymała przydomek „Sambiria”, który znaczył dosłownie Samburzanka. Dla tej pary (Małgorzata i Krzystof) zaczął się czas politycznych intryg i lawirowania pomiędzy interesami możnych feudałów i potężnych biskupów. Małgorzata w tym czasie przemieniła się w bezkompromisowego gracza politycznego. Potrafiła schlebiać i oszukiwać.

Po zamęcie - na tron
W Danii epoka zwycięskich Waldemarów przeminęła bezpowrotnie. Królestwo straciło dominację na Bałtyku, a silne pozycje zaczęły zdobywać niemieckie miasta i ich książęta.
W kraju zaczął się wewnętrzny zamęt. Najpierw zginął król Eryk IV, a potem jego następca, Abel został śmiertelnie ugodzony strzałą. Małgorzata zaczęła objeżdżać wsie i miasteczka; ich mieszkańcom obiecywała zmniejszenie podatków. Agitacja odniosła skutek. Na Boże Narodzenie 1252 r. Krzysztof I i Małgorzata zostali obwołani królami Danii. Małgorzata urodziła swojemu mężowi sześcioro dzieci: trzech chłopców (Eryka V, Waldemara i Nielsasa) oraz trzy córki (Matyldę, Małgorzatę i Ingeborgę).

Regentka i „pani Estonii”
Po siedmiu latach królowania w tajemniczych okolicznościach zmarł Krzysztof I (1259). Legenda mówi, że przyczyna jego śmierci była trucizna. Od tej chwili Małgorzata stała się regentką królestwa Danii, a po usamodzielnieniu się syna Eryka V, jego głównym (przymusowym dla niego) doradcą. Po zbrojnym ataku na południową Jutlandię Małgorzata popadła w niewolę w Holsztynie. Zmuszona została do zawarcia układu z księciem Albrechtem brunszwickim, z którym później nawiązała romans. Po 1260 r. nieraz korzystała z jego wsparcia (zapewne planowała też wyjść za niego za mąż). Odzyskała wolność i krwawo (według reguł Szekspira) rozprawiła się z opozycją możnych feudałów - świeckich i duchownych. Eryk V nagrodził ją Estonią (otrzymała ją w dożywocie, od 1266 r. tytułowała się „panią Estonii”), a sam - zmuszony przez możnowładców - nawiązał kontakty z opozycją stanów. Nastąpiło porozumienie i Dania uzyskała zarys swojej pierwszej konstytucji.
Małgorzata - zgorszona postępowaniem syna i osaczona przez opozycję - udała się do Meklemburgii i tam umarła w Rostocku (1282). Dla Danii zaczynała się wówczas epoka władzy stanów.

Nie rozumiała nowej epoki
Najsławniejsza córka Sambora II odziedziczyła po nim despotyczna osobowość, ale nie rozumiała sensu nowej epoki, w której rozwinęły się stany (chłopski, mieszczański, szlachecki, duchowny) i nowy typ scentralizowanego państwa opartego o parlament oraz scentralizowaną biurokrację.