Dawne bractwa religijne

Pozostałe bractwa kultywowały więzi zawodowe i w religijnych formach wyrażały duchowe i prestiżowe interesy różnych grup.

Kościół św. Krzyża – kaplice i ołtarze
Bractwa religijne działały w Tczewie przy kościele św. Krzyża prawdopodobnie od XIV-XV wieku. Zachowały się dokumenty z XVI wieku (wizytacje biskupów włocławskich); na ich podstawie możemy wykazać istnienie następujących bractw związanych z poszczególnymi kaplicami lub ołtarzami.
- Kaplica rybacka - jej przełożonymi byli w końcu XVI wieku Idzi Kudelnik i Urban Gembala;
- Kaplica św. Michała - należała do bractwa świeckiego. Dysponowała lichtarzem, pateną i innymi sprzętami liturgicznymi. Przełożonymi bractwa byli Maczk Kaszuba i Klukioch;
- Ołtarz krawiecki - opiekę nad nim sprawowali Jerzy Solca i Mateusz Gorzałka;
- Kaplica i ołtarz szyperski - przełożonymi tego bractwa byli Mateusz Gocza i Jan Vitenberg;
- Ołtarz piekarzy - był ufundowany przez bractwo zawodowe reprezentowane przez Kaspra Krowę i Hansa Libicz.
Istniały jeszcze kaplice i ołtarze bractw rady miejskiej, browarników, ubogich, rolników i strzelców. Przełożeni poszczególnych bractw trzymali cenne kielichy i pateny, najczęściej w... swoich prywatnych mieszkaniach. We wnętrzu świątyni panował pewien bałagan, który został uporządkowany w czasie reformy katolickiej w końcu XVI wieku.

Reforma katolicka
Biskup włocławski Hieronim Rozrażewski przybył w 1583 r. do Tczewa i udzielił wiernym sakramentu bierzmowania. W późniejszych latach doszło do całkowitego usunięcia protestantów z kościoła parafialnego św. Krzyża. Rozwinęła się reforma katolicka; zmieniła się liczba bractw religijnych i należących do nich kaplic oraz ołtarzy.
Powstało siedem kaplic – na stronie południowej i północnej.
Strona południowa: • Kaplica Jana Chrzciciela (rodzinna kaplica rodu Czarlińskich z Czarlina); • Kaplica Anioła Stróża (należała do Bractwo Świętych Aniołów Stróżów); • Kaplica Przemienienia Pańskiego; • Kaplica Trzech Króli (opiekował się nią cech browarników).
Strona północna: • Kaplica Apostołów Piotra i Pawła (należała do rybaków); • Kaplica św. Mikołaja Biskupa (opiekowali się nią rolnicy); • Kaplica św. Jakuba starszego (należała do rzemieślników różnych kategorii).

Bractwo Aniołów Stróżów
Bractwo Aniołów Stróżów powstało w 1726 r. z inicjatywy ojców paulinów z Topolna. Jego statut został wydany drukiem w 1770 r. w Gdańsku i Chełmnie. Specyfika tego religijnego stowarzyszenia polegała na tym, że zrzeszało ono osoby z różnych zawodów i stanów.
W XVIII-wiecznym Tczewie było to najważniejsze i najprężniejsze stowarzyszenie religijne, starające się pozbyć animozji zawodowych, stanowych i towarzyskich. Rada miejska w Tczewie udzieliła temu bractwu monopolu na recenzowanie i wydawanie ksiąg o charakterze religijnym.

Bractwo Różańcowe
W 1676 r. powstało Arcybractwo Najświętszej Maryi Panny. Działało ono do 1822 r., kiedy uległo kasacie wraz z konwentem ojców dominikanów z Tczewa.
Kult Matki Boskiej był duchową odpowiedzią ludu polskiego na poczynania protestantów.
W 1879 r. Bractwo Różańcowe odrodziło się w Tczewie i jego okolicach. W XVII i XVIII wieku naśladowało ono formy działania życia klauzurowego. Odbywały się „elekcje” i wybierano w bractwie osoby na urząd przeora, podprzeora, protektora, skarbnika i marszałka. Obrady odbywały się w obecności przeora zakonu dominikanów w Tczewie.
Kontynuacją Bractwa Różańcowego było Bractwo Trzeźwości, które około 1857 r. zdobyło w Tczewie znaczną popularność i zapowiadało polskie odrodzenie narodowe.

Skupić jak najwięcej ludzi
Bractwa religijne w dawnym Tczewie były w większości stowarzyszeniami, które skupiały grupy zawodowe. Zmianę przyniosły Bractwo Aniołów Stróżów i Bractwo Różańcowe. Te dwa bractwa starały się skupić - wokół ideałów modlitwy, pokuty i przebaczenia - jak najszersze grupy z dawnej ludności Tczewa i jego okolic.


Na podstawie:
„Historia Tczewa” pod. red. Wiesława Długokęckiego, Tczew 2001.
Ks. Jerzy Więckowiak „Kościół katolicki w Tczewie”, Pelplin 2001.
Jerzy Kłoczowski, Lidia Mullerowa, Jan Skarbek „Zarys Kościoła katolickiego w Polsce”, Kraków 1986.