„Miasto zarażone herezją”

16 czerwca 1588 r. był dniem niezwykłym w dziejach katolickiej parafii tczewskiej. 420 lat temu procesję Bożego Ciała odprawił w Tczewie biskup włocławski Hieronim Rozrażewski.

Jego postać była szeroko znana na Pomorzu Gdańskim. To za jego sprawą rozwój reformacji został w dużym stopniu zatrzymany.

Rozłam i luterańskie dogmaty
Zacznijmy jednak od samych korzeni wyznaniowych sprzeczności. Wszystko rozpoczęło się w 1517 r. Wtedy Marcin Luter ogłosił swoje tezy, które rozpoczęły rozłam w Kościele rzymskokatolickim. Nowe dogmaty zaczęły się upowszechniać, najpierw na ziemiach niemieckich, a potem w całej Europie. Wyznawców nowych zasad zaczęto nazywać luteranami bądź protestantami. Spór religijny szybko przerodził się w polityczną awanturę i na całym kontynencie rozpoczęły się wojny religijne.
Rzeczpospolita od dawna mająca w swoich granicach innowierców, chociażby prawosławnych, została na uboczu krwawych zajść. Jednakże i do naszego kraju dotarły nowinki religijne. Wiele osób przeszło na nowe wyzwanie, tym bardziej, że w owym czasie struktury Kościoła katolickiego były bardzo zacofane. Wystarczy spojrzeć na tczewską parafię. W 1583 r. proboszczem był Jerzy Magnuszewski, który jednocześnie urzędował także w pobliskim Lubiszewie. Tam też najczęściej przebywał, zostawiając nad Wisłą swojego wikarego. Ten zaś nie mógł udźwignąć ciążących na nim obowiązków.

Nowy proboszcz i odbudowa Fary
W 1583 r. miała miejsce wizytacja, która odkryła rzeczywisty stan tczewskiej parafii. Obaj księża zostali określeni jako „dobrzy ludzie”, jednak zupełnie nie nadający się do sprawowania funkcji w obliczu postępującego luteranizmu. Katolicy, chociaż mający pod swoją opieką Farę, pozwalali w niej chować protestanckich wyznawców, co też nie spodobało się ówczesnemu biskupowi. Bardzo charakterystyczne są ostatnie słowa z raportu wizytującego: „Miasto prawie w całości zostało zarażone herezją”. Widać więc, że tylko mała grupka osób została przy rzymskokatolickiej wierze.
Hieronim Rozrażewski, jako ówczesny biskup włocławski, zdał sobie sprawę, że taki stan nie może się dalej utrzymywać. Rozkazał znaleźć nowego proboszcza i rozpocząć nauczanie w tutejszej szkole katolickiej. Już 25 lipca 1583 r. Rozrażewski przybył do Tczewa, gdzie udzielił sakramentu bierzmowania. Widząc opłakany stan parafii zwrócił się do króla, Stefana Batorego, który wydał pouczenie do Rady Miejskiej, aby ta odbudowała zniszczoną po pożarze Farę.

Mieszczanie niechętni biskupowi
5 lat później odbyła się wspomniana procesja z udziałem Hieronima Rozrażewskiego. Tego dnia biskup odprawił mszę św. oraz udzielił sakramentu bierzmowania. Uroczystości te odbyły się w sprzyjającej atmosferze. Dopiero, gdy duchowny chciał wyjechać z miasta, mieszczanie nie chcieli otworzyć mu bramy. Nieznane są bliżej przyczyny takiego zachowania mieszkańców Tczewa. Musiały one jednak wzburzyć biskupem, skoro dwa lata później zażądał ukarania winnych tych zajść.

Na podstawie: Historia Tczewa, pod red. W. Długokęckiego, Tczew 1998.