„Jak niegdyś w Tczewie mieszkano” – duch małej Lubeki

Te i wiele innych ciekawych informacji można znaleźć w książce Zbigniewa Nawrockiego pt. „Jak niegdyś w Tczewie mieszkano”, publikacji wydanej z okazji 750-lecia powstania miasta. Jej promocja odbyła się w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Tczewie.

Pionierska tematyka
Zbigniew Nawrocki, wieloletni miejski konserwator zabytków w Toruniu, jest współautorem studium historyczno-urbanistycznego Tczewa, które na zlecenie ówczesnych władz miasta powstało w 1980 r. To właśnie przede wszystkim na podstawie tego dokumentu powstała książka, opowiadająca o domach, w których tczewianie mieszkali od średniowiecza po czasy współczesne.
- Pilnie śledziłem publikacje o Tczewie sprawdzając, czy ktoś poszedł moim śladem – mówił Zbigniew Nawrocki. - Okazało się, że nikt.
Publikacja została podzielona na trzy części: kształtowanie się średniowiecznego miasta, charakterystyka budynków mieszkalnych w poszczególnych epokach historycznych oraz katalog wybranych budynków tczewskiej Starówki.
- Książka jest bardziej naukowa, niż popularyzująca problematykę mieszkalnictwa w Tczewie – stwierdził jej recenzent Kazimierz Ickiewicz. - Szczególnie przydatna będzie dla architektów i konserwatorów zabytków, skorzystają z niej także historycy. Pozycja ta jest pionierską w swej tematyce. Takiej dotychczas nie było.

Nieodkryta przestrzeń
Autor ponownie wykonał analizę budynków zbadanych już w 1980 r., wybierając do publikacji opis 55 kamienic Starego Miasta. Zbigniew Nawrocki szczegółowo opisuje jak mieszkano w poszczególnych epokach historycznych. Jak wyglądały wnętrza domów średniowiecznych wiadomo tylko dzięki zachowanym piwnicom (w domach przy rynku, na ul. Mickiewicza, Krótkiej, Okrzei i Podgórnej), kilku murom bocznym i materiałom archiwalnym. Domy gotyckie były głównie jednopiętrowe, o dwuspadowych dachach. Na parterze znajdowała się wielofunkcyjna sień, w której się mieszkało, albo gdzie rzemieślnik miał swój warsztat, a kupiec handlował. Tu też znajdowało się palenisko. Na parterze mogła się też mieścić dodatkowa izba z tyłu budynku. Na piętrze znajdowały się pokoje mieszkalne, a na poddaszu magazyny. Zamożne domy były ogrzewane piecem zwanym hypokaustum, umieszczonym w piwnicy (jego pozostałości zachowały się w domach na pl. Hallera 21 i 22, Mickiewicza 8 i 14, Krótka 5).
- To cała przyjemność wchodzenie w przestrzeń, której wcześniej nie odwiedził żaden fachowiec - powiedział o badaniu kamienic Zbigniew Nawrocki.
Dzięki pozostałościom starych piwnic wiadomo, że domy przy rynku i na ul. Mickiewicza miały do XIX wieku przedproża, podobne do tych najsłynniejszych z ul. Mariackiej w Gdańsku. To, jak były wysunięte przed fasadę budynku można zobaczyć w domu nr 12 na rynku - jego balkon znajduje się właśnie nad dawnym przedprożem.

Odbudować ratusz
Mirosław Zeidler, były wojewódzki konserwator zabytków w Gdańsku, uznał, że książka „Jak niegdyś w Tczewie mieszkano” jest ewenementem.
- Takiej publikacji nie ma Gdańsk, nie ma Toruń, ani żadne inne pomorskie miasto – podkreślił. - Zachowany układ architektoniczny miasta uświadamia nam, że Tczew to taka mała Lubeka.
Zeidler wyraził nadzieję, że może w przyszłości uda się odbudować staromiejski ratusz oraz przedproża kamienic, aby przywrócić ducha Starówki.
- Bardzo dziękujemy za materiał do pracy – dodała Danuta Morzuch-Bielawska, miejski architekt. - Często korzystamy z pana poprzedniego opracowania. To pomocny materiał do rozmów z inwestorami, do przekonywania ich, żeby uszanowali historię. Te rozmowy są bardzo trudne, a książka da nam jeszcze więcej argumentów do ochrony zabytków. Mieszkańcy często nie mają świadomości jak dużą wartość dla całego Tczewa ma Stare Miasto.
Książkę można nabyć w Miejskiej Bibliotece Publicznej.

O autorze
Zbigniew Nawrocki przez wiele lat był miejskim konserwatorem zabytków w Toruniu. W tym okresie znacznie przyczynił się w 1997 r. do wpisania toruńskiej Starówki na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Był również zatrudniony w toruńskim oddziale Pracowni Konserwacji Zabytków, gdzie kierował pracownią dokumentacji naukowo-historycznej, a później pracownią konserwacji dzieł sztuki. Obecnie jest rzeczoznawcą Stowarzyszenia Historyków Sztuki w zakresie badań architektonicznych kamienic. Autor wielu książek i artykułów w czasopismach specjalistycznych i popularnych na temat ochrony zabytków, współautor dokumentacji naukowych dla potrzeb konserwatorskich zespołów staromiejskich Torunia i innych miast.