Zdrowie jako patriotyzm - najczęstsze schorzenia Polaków

Według rankingu opracowanego na podstawie danych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego oto 10 najbardziej niebezpiecznych chorób Polaków, a także sposoby na uchronienie się przed nimi: 

1. Rak piersi. Co ważne, dotyczy i Polek, i Polaków. W pierwszej fazie nie daje żadnych objawów. W bardziej zaawansowanym stadium (które może okazać się nadal względnie wczesnym) często pierwszym sygnałem jest pojawienie się twardego guzka w piersi. Kolejnymi mogą być asymetria piersi, wciągnięcie skóry lub brodawki sutkowej, powiększenie okolicznych węzłów chłonnych po stronie guza czy zmiana struktury skóry na powierzchni piersi. Co zrobić, by zapobiec chorobie? Wykonywać samobadanie piersi co najmniej raz w miesiącu, zwłaszcza po 45. roku życia. Profesjonalne badania profilaktyczne, takie jak USG piersi (między 20. a 30. rokiem życiem raz na 2 lata, później co roku) i  mammografia (po 35. roku życia co 2 lata, po 50. co roku) często zalecane są przede wszystkim osobom w grupie zwiększonego ryzyka. Czy jestem w grupie ryzyka? O tym decyduje lekarz. Warto zgłosić się do niego z tym pytaniem, jeśli u bliskiego krewnego wystąpił ten rodzaj raka, jeśli przeszłyśmy już raka płciowych narządów kobiecych, długo stosowałyśmy antykoncepcję hormonalną, byłyśmy wyeksponowane na promieniowanie jonizujące, urodziłyśmy pierwsze dziecko po 30-stce, przeżyłyśmy późną menopauzę (po 55. roku życia), często spożywałyśmy alkohol, unikałyśmy aktywności fizycznej, stosowałyśmy dietę bogatą w tłuszcze.  

2. Rak żołądka. Jego objawy są jak najbardziej niespecyficzne. Należą do nich: ból w nadbrzuszu lub śródbrzuszu, utrata łaknienia, okresowe nudności, smoliste stolce, czasem krwawe wymioty albo krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego. Czy jestem w grupie ryzyka? Otóż co ciekawe, w przypadku nowotworów żołądka nadrzędną nad genetyką rolę spełnia nasz styl życia. Najbardziej narażone są więc osoby odżywiające się niezdrowo, czyli dietą bogatą w sól, obfitą w konserwowane i wędzone produkty oraz ubogą w świeże owoce i warzywa. Statystycznie częściej chorują mężczyźni, osoby narażone na czynniki chemiczne (górnicy, hutnicy), z gr. krwi A, palący tytoń i oczywiście członkowie rodziny osoby, która chorowała na raka żołądka. Jak przeciwdziałać chorobie? Przede wszystkim ograniczać wyżej wymienione przyczyny, czyli stosować zdrową dietę, wystrzegać się palenia tytoniu i stosować do zaleceń lekarzy specjalistów, zwłaszcza, jeśli jesteśmy obciążeni genetycznie.

3. Nadciśnienie tętnicze. Bez wątpienia jedna z najbardziej rozpowszechnionych i najgroźniejszych chorób cywilizacyjnych na świecie. Co nie napawa optymizmem to fakt, że przyczyny nadciśnienia są złożone - zarówno środowiskowe, jak i genetyczne. Oznacza to, że najskuteczniejszą profilaktyką jest zdrowy tryb życia, czyli aktywność fizyczna, zdrowa dieta (uboga w sód), rzucenie palenia i nadmiernego spożycia alkoholu, dbanie o prawidłowe BMI i zwracanie uwagi na poziom stresu w życiu. Ważne jest także kontrolowanie ciśnienia krwi, by móc ocenić, jak duży jest problem. Dodatkowo zaleca się badanie poziomu cukru oraz cholesterolu.  

4. Cukrzyca. Możemy wyróżnić 2 główne typy choroby - I i II. Różnią się one tym, że w cukrzycy typu I trzustka jest niezdolna do wydzielania insuliny, natomiast w typie II hormon ten jest wydzielany, jednak organizm nie potrafi z niego wystarczająco korzystać, co nazywamy insulinoopornością. Do najważniejszych objawów obu typów należą: częste uczucie pragnienia i oddawanie moczu, suchość w ustach, spore uczucie apetytu, spadek masy ciała, ciągłe uczucie zmęczenia i apatia, trudności z koncentracją. Czy jestem w grupie ryzyka? Jeśli unikasz aktywności fizycznej, stosujesz niezdrową dietę i nie zamierzasz przejmować się otyłością (BMI powyżej 30) - zdecydowanie tak, jesteś narażony na cukrzycę typu II. Typ I pojawia się prawdopodobnie niezależnie od naszego trybu życia, gdyż jest chorobą autoimmunizacyjną, choć nie wyklucza się predyspozycji genetycznych. Czy istnieje profilaktyka przeciwko cukrzycy? Tak jak wynika z poprzednich zdań, najważniejszy jest zdrowy tryb życia. 

5. Zapalenie płuc. Kto jest najbardziej narażony? Bez wątpienia małe dzieci (poniżej 2. roku życia) i osoby starsze (powyżej 65. roku życia), lecz także te z niedoborami odporności (w tym osoby przyjmujące leki immunosupresyjne) lub przyjmujące chemioterapię. Objawami, które powinny zwrócić naszą uwagę, są: kaszel (często z odkrztuszaniem ropnej plwociny), ból w klatce piersiowej, potliwość, dreszcze, uczucie rozbicia. Prawdą jest fakt, że objawy te do złudzenia przypominają zakażenie Sars-CoV-2. Koronawirus ten powoduje bowiem Covid-19, któremu często towarzyszy śródmiąższowe zapalenie płuc. Jak uchronić się przed zapaleniem płuc? Nie palić tytoniu, wzbogacać dietę o produkty wspomagające układ odpornościowy (czosnek, imbir, owoce), regularna aktywność fizyczna, spacery na świeżym powietrzu oraz spanie adekwatnej ilości godzin do naszego wieku (o czym wspominaliśmy w poprzednich artykułach). Warto pamiętać także o regularnym wietrzeniu pomieszczeń, w których przebywamy, unikaniu tłumów oraz sytuacji stresowych, ochrony ciała przed zimnem. Pomocna może być też szczepionka przeciwko grypie, gdyż zapalenie płuc jest powikłaniem właśnie tej choroby.  

6. Rak jelita grubego. Jest to drugi najczęściej występujący rak wśród Polaków. Najczęstszymi objawami są bóle brzucha, krew w stolcu, ogólne osłabienie organizmu, utrata masy ciała. Kto jest w grupie zwiększonego ryzyka? Osoby po 50. roku życia oraz te, które zapadały na choroby zapalne jelita w przeszłości. W 90-95% rak jelita grubego występuje sporadycznie, czyli nie ma większego związku z podłożem genetycznym. Główne przyczyny powstania i rozwoju tego raka nie są znane, choć wiadomo, że poza aspektami genetycznymi, ważną rolę odgrywa dieta i palenie tytoniu. Czy istnieje jakakolwiek profilaktyka? Tak, przede wszystkim przestrzeganie diety, tzn. spożywanie owoców i warzyw, niewielkiej ilości tłuszczów zwierzęcych i jak najmniejszej ilości produktów z konserwantami i suplementami. Kluczowe jest także rzucenie palenia. 

7. Rak płuca. Do najczęstszych objawów, i jednocześnie najłatwiej lekceważonych, należą: kaszel, świszczący oddech, duszności, chrypka, uczucie zmęczenia i utrata wagi, ból w klatce piersiowej i barkach. Rzadszymi i bardziej nietypowymi objawami są opadanie powieki, zwężenie źrenicy i zanik potliwości po jednej stronie twarzy, co jest związane z uszkodzeniem przez guz nerwu przebiegającego w rejonie szyi i unerwiającego obszar twarzy. Grupę ryzyka stanowią bez wątpienia palacze. Co ważne, szczególnie narażone są wszystkie osoby wyeksponowane na działanie dymu papierosowego, więc także rodziny osób palących (tzw. bierni palacze). Innymi narażonymi są np. członkowie służb zbrojnych, osoby starsze, pacjenci z wysokim stężeniem beta-karotenów w organizmie. Profilaktyką jest przede wszystkim rzucenie (a zdecydowanie bardziej niezaczynanie) palenia oraz jak najrzadsza ekspozycja na działanie spalin samochodowych.

8. Miażdżyca. Jest ona głównym powodem zawałów serca, lecz sama także może stanowić duży problem dla organizmu. Może ona rozwijać się już od wieku dziecięcego, jednak najsilniejsze objawy dawać po 50. roku życia. Najpopularniejszymi są: bóle w klatce piersiowej (związane z chorobą wieńcową), duszności, zmęczenie, bóle w dolnej części pleców, chromanie przestankowe (silny ból łydki, występujący w trakcie szybkiego marszu, który znika po jego zakończeniu), zaburzenia erekcji. Kto jest w grupie ryzyka? Ponownie palacze, osoby z nadciśnieniem tętniczym, wysokim poziomem cholesterolu, otyłością i cukrzycą. Jak się przed nią uchronić? Stosować zdrową dietę (szczególnie zaleca się śródziemnomorską) i aktywność fizyczną, utrzymywać prawidłowe BMI, rzucić palenie, regularnie przystępować do badania profilu lipidowego oraz cukru we krwi.

9. Udar mózgu.  Co najbardziej charakterystyczne dla tej choroby, to niedowłady jednej strony ciała - osoba z atakiem udaru nie uściśnie obu dłoni równie mocno nawet, jeśli będzie pewna, że wkłada w to całą siłę. Częstym objawem jest także zaburzenie mowy, która jest bełkotliwa, zaburzenie widzenia, zaburzenia lub utrata przytomności, równowagi, a także silny ból głowy. Co robić, jeśli spotkamy obcą osobę z objawami udaru mózgu? Jeśli spotkany przez nas człowiek nie jest w stanie powtórzyć wyraźnie prostego zdania, a podczas uśmiechu 1 kącik jego ust opada, należy jak najszybciej zadzwonić pod 112 lub 999. Jeśli straci on przytomność, podtrzymywać podstawowe funkcje życiowe. W przypadku zatrzymania oddychania, natychmiast trzeba podejść do RKO. Jak ochronić się przed tym udarem? Przede wszystkim monitorować stan ciśnienia krwi, a w przypadku stwierdzonego nadciśnienia - regularnie przyjmować zalecone przez lekarza leki. Warto także ograniczyć spożycie tłuszczów nasyconych (zwierzęcych), palenie papierosów i picie alkoholu.

     10. Choroba niedokrwienna serca, czyli choroba wieńcowa. Typowym objawem, wspomnianym wcześniej, jest ból w klatce piersiowej (za mostkiem). Pacjenci                     często skarżą się także na przyspieszone bicie serca, płytki oddech, zawroty głowy, zmęczenie, a czasami nudności i wymioty. Kto jest szczególnie narażony?               Mężczyźni po 45. roku życia, kobiety po 55. roku życia, osoby o siedzącym trybie życia, a także ze skłonnościami genetycznymi. Jaka jest zalecana                                 profilaktyka? Oczywiście zdrowa dieta, rzucenie palenia, ograniczenie spożycia alkoholu, aktywność fizyczna, regularne pomiary ciśnienia krwi, badania                       cholesterolu, kontrolowanie stresu i długości snu (jeśli nie wiesz, ile powinieneś spać, zajrzyj do artykułu ,,Po co, na co i dlaczego śpimy?”) oraz                                      systematyczne przyjmowanie zaleconych leków.

Jak widać, Polacy chorowali już na bardzo wiele poważnych chorób. To w naszych rękach i głowach jest to, aby dbać o naród, również pod względem zdrowotnym. Pamiętajmy więc, jak ważna jest zdrowa dieta (bogata w owoce i warzywa, skąpa w tłuszcze zwierzęce), aktywność fizyczna i systematyczne badania lekarskie. Unikajmy natomiast palenia papierosów, przetworzonej żywności oraz częstego nadmiernego spożywania alkoholu. Budujmy zdrową Polskę!