Czyimi alejami spacerować będą mieszkańcy nowych osiedli w Tczewie? cz. 2

A choćby i tych „najbliższych” - związanych z naszym regionem i z Tczewem. Jednym z przeciwników koncepcji „osiedla rolniczego” jest Krzysztof Korda, prezes Oddziału Kociewskiego Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, który już dziś apeluje do komisji ds. nazewnictwa ulic o rozwagę przy podejmowaniu dalszych decyzji:
- Chcielibyśmy, aby kolejne dwa osiedla, które w najbliższych latach powstaną na Górkach i w kierunku Bałdowa, były osiedlami związanymi z postaciami historycznymi: osiedle na Górkach - z działaczami z Kociewia, osiedle na Bałdowie - z historią II RP - mówi Krzysztof Korda.

„Kandydatów” do Osiedla II RP przedstawiliśmy tydzień temu. Dziś postacie, które swoich nazwisk użyczą ulicom Osiedla Kociewskiego. Poniższa lista powstała w oparciu o wniosek jaki OK ZKP przedstawiło komisji ds. nazewnictwa ulic.

1. Wiktor Jagalski (1901-1936). Wybitny polityk, urzędnik, regionalista. Absolwent Uniwersytetu w Poznaniu. Początkowo pracował w Starostwie Krajowym w Toruniu, później - w latach 1936-1939 - burmistrz Tczewa. Dbał  o rozwój miasta, inicjator jego przebudowy. W 1939 r. zamordowany przez Niemców.

2. Józef Czyżewski (1857-1935). Działacz narodowy, drukarz, wydawca. Współzałożyciel m.in. „Gazety Gdańskiej” i „Tygodnika Gdańskiego”. Społecznik, niezwykle aktywny na całym Pomorzu. Bliski współpracownik księdza Kupczyńskiego - proboszcza tczewskiej fary. Wybitny działacz narodowy Pomorza w okresie zaborów. Jeden z twórców Zjednoczenia Zawodowego Polskiego. Założyciel koła PSL w Gdańsku. W latach 1919-1935 jeden z najwybitniejszych i najważniejszych działaczy polskich w Wolnym Mieście Gdańsku.

3. Edmund Raduński (1889-1939). Historyk i samorządowiec. Od 1922 r. sekretarz Rady Miejskiej w Tczewie. Autor pierwszej monografii miasta pt. „Zarys Dziejów Miasta Tczewa” oraz redaktor i twórca dodatku „Kociewie” do „Gońca Pomorskiego”. Zamordowany w 1939 r. przez Niemców.

4. Walenty Stefański (1813-1877). Księgarz, działacz niepodległościowy. Jeden z twórców Ligi Polskiej. Redaktor oraz twórca wielu czasopism. Założyciel Towarzystwa Rolniczego oraz kasy pożyczkowej w Pelplinie.

5. Anna Łajming (1904-2003). Pisarka wywodząca się z pomorskiej rodziny szlacheckiej. Autorka m.in. tomu wspomnień „Dom”, w którym opisuje swoje życie w Tczewie. Jej wspomnienia są niezwykłym obrazem literackim dziejów międzywojennego Tczewa. Była członkiem Związku Literatów Polskich. Jej syn Włodzimierz Łajming jest honorowym Obywatelem Tczewa.

6. Karol Hempel. Burmistrz Tczewa w latach 1935-1936. Wcześniej pełnił również funkcje wiceburmistrza. Zamordowany w 1939 r. przez  Niemców.

7. Maksymilian Arczyński. Pierwszy polski starosta tczewski. Działacz wielu polskich organizacji politycznych, więzień polityczny. Członek Towarzystwa Śpiewaczego „Lutnia”.

8. Roman Klim (1940-2002). Regionalista pomorski, miłośnik Kociewia i Żuław. Jeden z założycieli Muzeum Wisły w Tczewie. Twórca i członek wielu organizacji regionalnych. Pośmiertnie nadano mu tytuł Honorowego Obywatel Miasta Tczewa.

9. Juliusz Kraziewicz (1829-1895). Założyciel Włościańskiego Towarzystwa Rolniczego - pierwowzoru Kółek Rolniczych. Był również twórcą m.in. spółki pożyczkowej, pierwszego Koła Gospodyń Wiejskich, młyna zbożowego w Gniewie, a także redaktorem tygodnika „Piast”.

10. Ks. Aleksander Kupczyński (1873-1941). Absolwent Seminarium Duchownego w Pelplinie, wybitny ksiądz oraz działacz regionalny. Przed 1927 r. proboszcz w Wielkim Garcu. Członek Towarzystwa Czytelni Ludowych, prześladowany przez  Niemców. Po 1918 r. poseł na Sejm z ramienia Narodowej Demokracji. Od 1926 r. proboszcz tczewskiej fary. Inicjator wielu działań mających na celu odnowę tczewskiej świątyni. Autor publikacji pt. „Fara Św. Krzyża w Tczewie”. Za działalność narodową w okresie zaborów oskarżony o zdradę o stanu. Od wydania przez sąd w Tczewie wyroku śmierci ocalił go Traktat Wersalski z 1919 r.  przyznający Tczew Polsce. W okresie 1906 - 1939 prezes największej organizacji pozarządowej na Pomorzu - Związku Towarzystw Ludowych, których zadaniem było krzewieni polskości w okresie zaborów i oświata. Założyciel Towarzystwa Ludowego w Tczewie w 1907 r. Współinicjator założenia Banku Ludowego w Tczewie w celu walki z niemieckimi bankami (wspomniany bank istnieje w Tczewie do dzisiaj - jako Bank Spółdzielczy). W 1940 r.  aresztowany, szybko jednak wypuszczony. Zmarł w 1941 r. w Berlinie.

11. Alfons Runowski (1910-1939). Działacz wielu organizacji społeczno-politycznych w Wolnym Mieście w Gdańsku. Od 1933 r. pracownik PKP, m.in. dyżurny ruchu na stacji w Szymankowie. W 1939 r. zamordowany przez Niemców za ostrzeżenie Tczewa przed akcją dywersyjną ZUG.

12. Norbert Juchtman (1914-1939). Porucznik tczewskich saperów od lipca 1939 r. 1 września 1939 r. wykonał rozkaz wysadzenia mostu w Tczewie. Poległ 22 września w walkach pod Łomiankami Górnymi.

13. Stanisław Janik (1895-1981). Od 1932 r. dowódca 2. batalionu Saperów w Tczewie. W 1939 r. bronił miasta przed Niemcami. Wzięty do niewoli 3 września 1939 r. pod Świeciem. Do 1945 r. pozostaje w niewoli niemieckiej. W 1945 r. powraca do kraju. Od 1950 r. na emeryturze. Osiadł w Bydgoszczy. Tam zmarł w 1981 r.

14. Ks. Władysław Młyński. Od 1927 r. proboszcz kościoła p.w. Świętego Józefa w Tczewie. Budowniczy tczewskiego kościoła na  Nowym Mieście wzniesionego w bardzo trudnym okresie międzywojnia, w okresie dużego bezrobocia i ogólnoświatowego kryzysu gospodarczego. Zaangażował w pracę kościoła szerokie grono społeczeństwa.

15. Roman Landowski (1937-2007). Pisarz, poeta, działacz regionalny, bibliotekarz i edytor. Autor książek: baśni, legend i prac popularyzujących przeszłość Tczewa. Współzałożyciel Kociewskiego Magazynu Regionalnego oraz redaktor naczelny od chwili założenia do śmierci. Autor encyklopedycznego „Bedekera kociewskiego”. Od 2003 r. Honorowy Obywatel Tczewa.

16. Lech Bądkowski (1920-1984). Pisarz, ideolog oraz działacz społeczno-kulturalny i polityczny. W okresie II wojny światowej żołnierz polskich sił zbrojnych na Zachodzie, odznaczony przez gen. Sikorskiego Orderem Virtuti Militari. Po wojnie, po powrocie do Polski - jawny przeciwnik władzy komunistycznej, autor prac negujących system totalitarny. Wychowawca pokoleń działaczy społeczno-kulturalnych, naukowców i polityków. Prekursor polskiego samorządu (program reformy samorządowej napisał w 1946 r.). Popularyzator Pomorza, zwłaszcza Kociewia i Kaszub. Jeden z najwybitniejszych Polaków XX wieku. W 2006 r. Prezydent RP odznaczył go pośmiertnie Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski.

Sławni przed wiekami
Aleksander Skultet (XV w. - 1564). Wybitny humanista, przyjaciel Mikołaja Kopernika. Autor pierwszej mapy Inflant oraz wielu prac z zakresu historii Polski i Pomorza. Prześladowany przez Inkwizycję. Zmarł jako pastor ewangelicki.

Jerzy Adam Forster (1754-1794). Wywodzący się z rodziny szkockich emigrantów światowej sławy etnolog, indolog oraz przyrodnik. Uczestnik wraz z ojcem wyprawy Jamesa Cooka dookoła świata. Opublikował z niej w 1777 r. pamiętnik. Członek Royal Society. Wykładowca na wielu Uniwersytetach. W latach 1792-1793 we władzach Republiki Mogunckiej. Po jej obaleniu na wygnaniu w Paryżu, gdzie zmarł.

Jan Reinhold Forster (1729-1798). Wywodzący się z  przybyłej w 1642 r. do Polski szkockiej rodziny Forsterów. Podróżnik, biolog. Uczestniczył wraz z synem w wyprawie Jamesa Cooka dookoła świata, którą opisał w publikacji pt. „Obserwacje poczynione podczas podróży dookoła Świata”. Pod koniec życia osiadł w Halle, gdzie został profesorem na tamtejszym Uniwersytecie.

* * *
Choć na razie „osiedle rolnicze” faktycznie wygląda jakby można było zasiać na nim pole żyta, Krzysztof Korda (i nie tylko on) wolałby, aby nowopowstałe ulice nosiły imiona regionalistów i postaci zasłużonych. Czy uda mu się wdrożyć opracowany prze OK ZKP plan przy okazji budowy kolejnych osiedli?

Zobacz: Aleje w Tczewie cz. 1