Zachować pamięć o ofiarach. Za rok uporządkują groby legionistów

Wystarczy odwiedzić mogiły żołnierzy z lat dwudziestych XX wieku w Gniewie i w Tczewie, by dostrzec różnicę w ich utrzymaniu. W Tczewie żołnierze mają nowy pomnik-mogiłę. Za rok powstanie centralne miejsce pamięci na cmentarzu starym, o czym napisaliśmy w  poprzednich numerach „Gazety Tczewskiej”. Na cmentarzu w Gniewie groby żołnierzy nie wyglądają najlepiej. Nie można jednak mówić, że nikt o nich w ogóle nie pamięta. Mamy listopad, czas zadumy i pamięci o naszych zmarłych, więc na grobach są znicze i kwiaty.

Zrobimy miejsce pamięci
- O pewnych sprawach nie ma co dyskutować – twierdzi Bogdan Badziong, burmistrz Gniewa. - Nie chcę się do tego odnieść, co mówi lub napisał pan Holweg. Jeśli chodzi o przedmiotowe groby, to szczegółowe kwestie uzgadnialiśmy w Urzędzie Wojewódzkim w Gdańsku z pracownikiem ds. obywatelskich. Jest zgoda na likwidację grobów w tym miejscu i przeniesienie doczesnych szczątków do zbiorowej mogiły-pomnika ofiar II wojny światowej. Wiem, że od kilku lat trwa wymiana korespondencji pomiędzy Radą Miasta i Gminy Gniew a panem Holwegiem. Ale de facto można mówić o 20 latach. Tyle że nie o to chodzi, o mówienie i pisanie, a o konkretne działania. I takie podjęliśmy. Chcemy przenieść prochy żołnierzy z lat XX ub. wieku w miejsce, które symboliczne będzie poświęcone nie tylko tym, którzy zostali zabici przez Niemców. Ma upamiętniać wszystkie ofiary wojen i represji z XX wieku. Także tym, którzy zginęli na Wschodzie. Mój dziadek zginął w Pietrozawodzku. Tym miejscem pamięci i czci będzie odnowiony pomnik ofiar II wojny światowej i teren wokół. Tam znajdują się prochy pomordowanych ze Szpęgawska, w tym niektórych gniewian. To należy zrobić i uporządkować całościowo.
Jest problem z figurą na pomniku. Strach ją ruszyć, bo to prawdopodobnie jest beton na zbrojeniu. A bez jej ruszenia nie da się przeprowadzić renowacji pomnika. Poza tym aleję wyłożymy kostką. Będą wykonane arkady z cegły z tablicami pomordowanych. To miejsce ma mieć walor edukacyjny. Ma jednoznacznie przemawiać do młodzieży symboliką - orzeł  legionistów, symbole z obozów koncentracyjnych, Sybiraków, tych co zginęli na Wschodzie. Chcemy to wszystko zrobić na przyszłoroczną rocznicę odzyskania niepodległości.

Skarga do prezydenta RP
Henryk Holweg od lat stara się o właściwe otoczenie opieką grobów legionistów. W tej i innych sprawach wystosował nawet list wraz dokumentami do Lecha Kaczyńskiego, prezydenta RP. W odpowiedzi z 7 lutego 2006 r. czytamy m.in.: „Dziękujemy za okazane zaufanie oraz podzielenie się swoimi problemami. Jesteśmy pełni szacunku i uznania dla Pana działalności związanej z opieką i upamiętnianiem historycznych wydarzeń i miejsc oraz postaci (...) Nie mamy możliwości udzielenia Panu oczekiwanej pomocy w zakresie spraw związanych z pomnikiem Marszałka Józefa Piłsudskiego oraz z opieką nad grobami żołnierzy polskich, murami obronnymi i schronami. Ponadto wyjaśniamy, że w budżecie Kancelarii Prezydenta RP – o czym był już Pan  informowany przez nasze Biuro (Biuro Listów i Opinii Obywatelskich Kancelarii Prezydenta RP – przyp. redakcja) – nie ma, niestety, środków finansowych, które można by przeznaczyć na wsparcie podejmowanych przez Pana przedsięwzięć. Nadmieniamy również, że kompetencje i zakres działania Prezydenta RP określone przepisami Konstytucji RP nie upoważniają Głowy Państwa do ingerowania w sprawy zastrzeżone do wyłącznej właściwości innych organów i instytucji, w tym również w decyzje Burmistrza Miasta i Gminy Gniew. Nie wynika to z lekceważenia zgłaszanych problemów, ale z konieczności przestrzegania zasad obowiązującego porządku prawnego, do czego Prezydent jest szczególnie zobowiązany”.
Henryk Holweg własnym sumptem, przy swojej posesji, postawił pomnik z tablicami poświęconymi Józefowi Piłsudskiemu, legionistom i siedmiu radzieckim żołnierzom zwiadu poległym w lutym 1945 r.

Ująć kompleksowo
- Pewne twierdzenia o tym, że nic w kwestii miejsc pamięci się nie robi są dalece nieaktualne  - wyjaśnia Bogdan Badziong. – Trzeba dodać, że o niektórych faktach z historii, o osobach się nie pamięta, a inne są upamiętniane po 10 razy. Dlatego przygotowaliśmy projekt kompleksowego rozwiązania.
15 lipca br. wyszło zarządzenie burmistrza Miasta i Gminy Gniew w sprawie wdrożenia i realizacji projektu pn. „Zebranie, wydanie i popularyzacja informacji o kaplicach, cmentarzach, pomnikach oraz osobach pomordowanych i poległych podczas wojen i represji w XX wieku”.
- Tym zajmuje się pracownik gminy, ale chcemy w to działanie włączyć młodzież – dodaje burmistrz Bogdan Badziong. – Ogłosiliśmy w szkołach konkurs na zbieranie tychże informacji przez uczniów w oparciu o ankiety.
Gromadzenie tych materiałów zaplanowano do końca 2009 r. Oznakowanie miejsc do końca kwietnia 2010 r.
Dodajmy, że na 1 listopada br. miasto ufundowało tablicę na bramie innego cmentarza z napisem: „Pamięci zmarłym wspólnoty ewangelickiej w Gniewie”. Dawniej był to cmentarz ewangelicki, potem park, a dzisiaj rzymskokatolicki cmentarz grzebalny.

Między obywatelem a urzędnikiem
„Dziękuję bardzo panu za inicjatywę potrzeby uporządkowania grobów legionistów na cmentarzu w Gniewie, która jest zgodna z naszymi odczuciami. Do sprawy podeszliśmy bardzo poważnie i poczyniliśmy wiele kroków w tym kierunku. Niestety, ze względu na różne okoliczności i trudności wynikające z uzgodnień uporządkowania grobów termin 11.11.2000 r. jest nierealny... Obecna aura nie pozwala na prace wynikające z realizacji tego przedsięwzięcia” – czytamy w liście z 8.11.2000 r. podpisanym przez Krystynę Orłowską , przewodniczącą Rady Miejskiej w Gniewie do Henryka Holwega.
Trzy lata później, w liście do pana Holwega, podpisanym przez Piotra Mrozińskiego, przewodniczącego Rady Miejskiej w Gniewie czytamy: „Odpowiadając na Pana pismo w sprawie przystąpienia do realizacji obietnic poprzedniej Rady Miejskiej z przykrością stwierdzam, że nie znana mi była sprawa, którą Pan porusza. Nic nie wiedziałem o obietnicy, którą złożyła pani Przewodnicząca. Niemniej jednak czuję się w obowiązku podjęcia przedstawionego zadania. Nie może to być jednak zrobione w tym roku, ponieważ nie było zaplanowanych w budżecie środków na takie zadanie. Po rozmowie z panem burmistrzem postanowiono, że zostanie powołany specjalny zespół, który zajmie się uporządkowaniem zdewastowanych grobów legionistów, ale środki na to znajdą się dopiero w przyszłorocznym budżecie”.
Dzisiaj wiemy, ze tych środków wówczas nie było, ale w końcu sprawa nie tylko grobów zostanie raz na zawsze uporządkowana.