Słówka, powiedzonka i przyroda Kociewia

„Popularny Słownik Kociewski” z podtytułem - „Co o kulturze i przyrodzie regionu warto a nawet trzeba wiedzieć” - to jak mówi już sama nazwa przewodnik po naszym regionie i skarbnica wiedzy na jego temat. Znajdziemy tu nie tylko słownik gwary, ale i zdjęcia przyrody, artykuły poświęcone granicom Kociewia, edukacji regionalnej, informacje o stroju i hafcie kociewskim i wiele innych zagadnień.

Dzięki tej książce zakres bibliografii na temat Kociewia poszerzy się o cenne kompendium wiedzy o regionie.

Praca zbiorowa
Niedawno w Centrum Wystawienniczo-Regionalnym Dolnej Wisły odbyła się promocja tej publikacji. Dodajmy, że artykuły zamieszczone w niej napisali: Maria Pająkowska-Kensik, Kazimierz Tobolski, Katarzyna Sturmowska, Hanna Czarnecka-Kobus oraz Stanisław Kuffel.
Pasjonatów regionu zapewne ucieszy informacja, że w słowniku odnajdziemy antologię artykułów na temat Kociewia, zamieszczanych w niszowych, niskonakładowych pismach.
- Książka jest cenna z uwagi na poświęcenie sporej uwagi przyrodzie Kociewia - zauważył podczas promocji dr Michał Kargul, sekretarz Oddziału Kociewskiego Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego w Tczewie, który moderował spotkanie. - Okazuje się, że na temat przyrody Kociewia można mówić pięknym językiem. Pozycja stanowi trochę rozbudowany słownik kociewski. Szczególnie cenne wydają się rozdziały dotyczące regionalizmów, edukacji, regionalnej oraz wykaz głównej kociewskiej bibliografii. Ciekawostką jest mapka z proponowanymi granicami Kociewia i ich opisem.

Świadkowie kultury
Interesującym dodatkiem do książki jest płyta z rozmowami w gwarze kociewskiej, nagranymi z mieszkańcami wsi jeszcze w latach 70. Większość z nich już nie żyje, pozostał jednak po nich cenny ślad kulturowy. Prof. Maria Pająkowska-Kensik zaprezentowała kilka nagrań dodanych do książki. Podczas spotkania profesor pokusiła się o porównania z innymi gwarami:
- W ostatnim „Małym słowniku gwar polskich” Kociewie łączy się z Borami Tucholskimi w krainę nazwaną przez autorów Pomorzem Południowym. Okazuje się, że jeśli bada się różne gwary tego regionu, to można dojść do wniosku, że są to kultury bardzo podobne. Nasza gwara jest zbliżona zarówno do gwary Borów Tucholskich, jak i malborskiej.
Profesor przypomniała słuchaczom słynny słownik ks. Bernarda Sychty, który jest jednak trudny do wykorzystania dla osób nie będących po filologii. Autorka chciałaby jeszcze uzupełnić swój słownik o teksty, jak mówi „naturszczykowe” z XIX w, których ma całkiem sporo.

Nie uczyłabym gwary uczniów
Zdaniem profesor gwara często jest nie doceniana i traktowana jak wypaczony język, a dawniej była wręcz tępiona w szkołach.
- Do gwary potrzebny jest odpowiedni stosunek. Trzeba ją traktować jako element kultury. Gwara nie jest językiem zepsutym, a językiem gwary – jego odmianą. Myślę, że można tworzyć niezłe kabarety w oparciu o gwarę.
Podczas dyskusji na temat nauki gwary kociewskiej w szkołach konkluzją było stwierdzenie, że nie powinno się jej nauczać, w taki sposób, jaki ma miejsce na Kaszubach. Kociewszczyznę widziano by chętniej podczas konkursów, występów i innych imprez okolicznościowych.
- Jest to mimo wszystko język miniony - przypomniała prof. Kensik.

Barwne powiedzonka kociewskie
„być chowanym pod gloku” - być ochranianym
„ale ci stroji” - ładnie w czymś wyglądać
„a dyć tam” - a niech tam
„głowa siwieje d... szaleje” – zachowywać się niestosownie do wieku (o kimś starszym)
„co nie wypłacze, to nie wyszczy” - pociecha dla płaczącego
„być nie sama” - być w ciąży
„dostać kogoś do nogi”- przywołać do porządku
„gadu gadu a chłopcy na śliwkach” - zagadać się
„gruba jak pószwa” - otyła
„macać się z głupim przez ścianą” - zachowywać się nierozsądnie
„jak pies szperki żarł” - bardzo szybko
„jiść za psem ogón nosić” - wynieść się    
Powyższe powiedzenia pochodzą z opisywanej książki.