piątek, 11 września 2026 22:55
Reklama

Historia tczewskich osiedli. Zamiast z kolejarzy, zasłynęli z... kóz

Zatorze to osiedle znajdujące się pomiędzy linią kolejową prowadzącą do Gdańska, uruchomioną w 1852 r. a stworzonym w średniowieczu Kanałem Młyńskim. Oficjalna nazwa osiedla nie jest popularna, przez większości tczewian ten zakątek naszego miasta jest nazwy „Kozenfyrtel” lub po prostu „Kozen”.
Historia tczewskich osiedli. Zamiast z kolejarzy, zasłynęli z... kóz

Autor: Stanisław Zaczyński

Nazwa ta jest hybrydą polsko-niemiecką, jej pierwszy człon pochodzi od słowa koza, prawdopodobnie mieszkańcy osiedla hodowali i wypasali te zwierzęta na terenie obecnego boiska przy ul. Wierzbowej. Druga część nazwy pochodzi od niemieckiego Viertel, co oznacza dzielnicę, spolszczonego do słowa fyrtel.

Urzędnicy patronami ulic

Najstarsze ślady osadnictwa na terenie osiedla pochodzą z I – IV w. (okres wpływów rzymskich) jednak jego nowożytna zabudowa powstała dopiero pod koniec XIX wieku. Można ją podzielić na dwa podstawowe obszary. Na południu, przy drodze prowadzącej w kierunku wsi Czatkowy (okolice dzisiejszej ul. Łąkowej), w miejscu rozebranego Szańca Młyńskiego powstawały przede wszystkim niewielkie domy charakterystyczne dla zabudowy podmiejskiej. Zabudowa północnej części osiedla była natomiast planowana, została zlecona przez kolej i budynki miały być przeznaczone dla jej pracowników.

Po wytyczeniu parcel budowlanych i ulic, których patronami byli zasłużeni dla kolei pruskiej urzędnicy, w 1873 r. rozpoczęły się prace budowlane. Najstarsze zabudowania pojawiły się ok. 1880 r. przy ul. Półwiejskiej i Prostej nr 1-4. Były to domy dwukondygnacyjne, o skromnym wystroju elewacji. W latach 90. XIX w. zabudowa objęła północną pierzeję ulicy Kruczej. Powstały cztery duże kubaturowo domy mieszkalne z czerwonej cegły, dwuspadowymi dachami, z dwoma wejściami od podwórza, z dekoracyjnymi fryzami podokapowymi i gzymsami międzypiętrowymi. Ostatni dom w pierzei jest mniejszy, z jednym wejściem. Do końca XIX wieku zbudowano kolejne budynki przy ul. Kruczej oraz na Wilczej, łącznie 14 wielorodzinnych, dwu- i trzykondygnacyjnych domów mieszkalnych wraz z budynkami gospodarczymi w podwórzach. Do naszych czasów zachowało się 11 z nich. Bryła budynków i kubatura dostosowana została do wcześniej wybudowanych domów przy ulicy Kruczej, zmienił się wystrój elewacji i małych form architektonicznych, szczególnie od strony podwórza. (...)


Podziel się
Oceń

Napisz komentarz

Komentarze

mieszkaniec 06.10.2017 12:57
boisko znajduje się przy ulicy Elżbiety a nie Wierzbowej

ff 07.10.2017 21:56
Przy Elżbiety, Wierzbowej jak i 1 Maja :) Obecnie adres jest Elżbiety, jednak kiedyś mówiono o meczu przy ulicy Wierzbowej. Może ktoś wie skąd to się wzięło.

kozenianka 08.10.2017 07:54
To sie zmieniło jak ogrodzili to boisko i główne wejście zrobili od strony Elżbiety

Niki 19.10.2017 11:05
Do 1 maja chyba troche za daleko :)

tomek 16.05.2025 22:33
Wcześniej ulica Elżbiety miala nazwę Nowotki.

Reklama
Koncerty wrześniowe w Polskiej Filharmonii Bałtyckiej Koncerty wrześniowe w Polskiej Filharmonii Bałtyckiej Polska Filharmonia Bałtycka im. Fryderyka Chopina w GdańskuKoncerty symfoniczne i wydarzenia organizowane i współorganizowane przez PFB we wrześniu Sala Koncertowa PFB11/09/2026, piątek, godz. 19:00Bilety w cenie: 43-151,50 złKoncert symfoniczny – W rytmie Buenos AiresArpi Sinanyan – sopranWystąpią:Orkiestra PFBArtur Koza – dyrygentArpi Sinanyan – sopranTomasz Marut – fortepianPaweł Zagańczyk – bandoneonMonika Orłowska – skrzypceChór Filharmonii ŁódzkiejProwadzenie: Krzysztof DąbrowskiW programie:Astor Piazzolla – Cztery pory roku w Buenos Aires [22’]Przerwa [20']Martín Palmeri – Misa a Buenos Aires [37’]Orkiestra Polskiej Filharmonii Bałtyckiej niezbyt często grywa kompozycje latynoamerykańskie. Tak właśnie będzie podczas pierwszego wrześniowego koncertu. Filharmoników gdańskich poprowadzi Artur Koza, na co dzień kierownik Chóru Filharmonii Łódzkiej, który również wystąpi w Sali Koncertowej 11 września. Zaśpiewa znakomita ormiańska sopranistka Arpi Sinanyan, a solowe partie instrumentalne wykonają: pianista Tomasz Marut, grający na bandoneonie Paweł Zagańczyk (wystąpią w kompozycji Palmeriego) oraz skrzypaczka Monika Orłowska (solistka utworu Piazzolli).Sponsor Strategiczny PFB: Energa Grupa OrlenGłówny Sponsor PFB – Mecenas Kultury: PGE Polska Grupa EnergetycznaPartner wydarzeń artystycznych PFB w 2026 roku: Ruch MuzycznyPatroni medialni: Trojmiasto.pl, Radio Gdańsk, Pomorskie.eu, Prestiż. Magazyn Trójmiejski Sala Koncertowa PFB18/09/2026, piątek, godz. 19:00Bilety w cenie: 38-131,50 złInauguracja sezonu artystycznego 2026/2027Wystąpią:Orkiestra PFBGeorge Tchitchinadze – dyrygentDavid Khrikuli – fortepianDavid Khrikuli fot. Juan Luis PoutProwadzenie: Konrad MielnikW programie:Fryderyk Chopin – II Koncert fortepianowy f-moll op. 21 [30’]Przerwa [20’]Gustav Mahler – I Symfonia D-dur Tytan [50’]Koncert, którym inaugurujemy sezon artystyczny, to zawsze moment szczególny. Orkiestrę Polskiej Filharmonii Bałtyckiej poprowadzi oczywiście jej szef artystyczny maestro George Tchitchinadze. Solistą podczas pierwszej części koncertu będzie gruziński pianista David Khrikuli, finalista ubiegłorocznego Konkursu Chopinowskiego. W jego wykonaniu zabrzmi II Koncert fortepianowy f-moll op. 21 Fryderyka Chopina (który Khrikuli wykonywał podczas finałowego etapu Konkursu). W drugiej koncertu części zabrzmi pełna ironii, fascynacji naturą czy pieśnią ludową I Symfonia D-dur Tytan Gustava Mahlera. Główny Sponsor PFB – Mecenas Kultury  Sponsor Strategiczny PFB: Energa Grupa OrlenGłówny Sponsor PFB – Mecenas Kultury: PGE Polska Grupa EnergetycznaPartner wydarzeń artystycznych PFB w 2026 roku: Ruch MuzycznyPatroni medialni: Trojmiasto.pl, Radio Gdańsk, Pomorskie.eu, Prestiż. Magazyn Trójmiejski Sala Kameralna PFB20/09/2026, niedziela, godz. 12:00Bilety w cenie: 25-41 złKlasyka na Ołowiance – Fortepian w tańcuMikołaj Sikała fot. Mateusz Słodkowski Wystąpią:Emilia Biskupska – fortepianZuzanna Lisiecka-Madeja – fortepianMikołaj Sikała – fortepianDaniel Ziomko – fortepianProwadzenie, kierownictwo artystyczne: Dominika Glapiak W programie: utwory Mikołaja Sikały oraz jego aranżacje utworów takich kompozytorów, jak Igor Strawiński, Darius Milhaud, Leonard Bernstein, Ernesto Lecuona czy George GershwinPomysłodawczyni i prowadząca cykl Klasyka na OłowianceDominika Glapiak na pierwsze spotkanie w nowym sezonie proponuje muzykę taneczną jako inspirację dla kompozytorów. W rozmaitych konfiguracjach na jednym fortepianie zagrają Emilia Biskupska, Zuzanna Lisiecka-Madeja, Mikołaj Sikała i Daniel Ziomko, prezentując utwory wykonywane na cztery ręce, a także - co w życiu koncertowym zdarza się niezwykle rzadko - na sześć oraz finalnie na osiem rąk. Zabrzmi muzyka gdańskiego pianisty i kompozytora Mikołaja Sikały, którego utwory balansują między klasyczną formą oraz bogactwem świata muzyki rozrywkowej. Będą też dzieła oryginalne, nawiązujące między innymi do brzmień jazzowych, klubowych oraz latynoamerykańskich, a także transkrypcje rozmaitych przebojów XX-wiecznych kompozytorów (m.in. słynne Mambo z suity West Side Story).  Sponsor Strategiczny PFB: Energa Grupa OrlenGłówny Sponsor PFB – Mecenas Kultury: PGE Polska Grupa EnergetycznaPartner wydarzeń artystycznych PFB w 2026 roku: Ruch MuzycznyPatroni medialni: Trojmiasto.pl, Radio Gdańsk, Pomorskie.eu, Prestiż. Magazyn Trójmiejski Sala Koncertowa PFB25/09/2026, piątek, godz. 19:00Bilety w cenie: 33-131,50 złKoncert symfoniczny – Valerij SokolovValerij Sokolov – skrzypceWystąpią:Orkiestra PFBGeorge Tchitchinadze – dyrygentValerij Sokolov – skrzypce W programie:Wolfgang Amadeusz Mozart – Uwertura do opery Don Giovanni K.527 [6']Piotr Czajkowski – Koncert skrzypcowy D-dur op. 35 [37']Przerwa [20']Wolfgang Amadeusz Mozart – Symfonia g-moll nr 40 K.550 [27']Miesiąc zwieńczy koncert z udziałem świetnego ukraińskiego skrzypka, laureata Międzynarodowego Konkursu Skrzypcowego im. George’a Enescu w Bukareszcie w 2005 roku Valerija Sokolova. Artysta wraz z Orkiestrą Polskiej Filharmonii Bałtyckiej pod batutą maestro George’a Tchitchinadze zagra jedno z najbardziej znanych dzieł literatury skrzypcowej i zarazem jeden z najbardziej efektownych koncertów romantycznych, czyli Koncert skrzypcowy D-dur op. 35 Piotra Czajkowskiego. Sponsor Strategiczny PFB: Energa Grupa OrlenGłówny Sponsor PFB – Mecenas Kultury: PGE Polska Grupa EnergetycznaPartner wydarzeń artystycznych PFB w 2026 roku: Ruch MuzycznyPatroni medialni: Trojmiasto.pl, Radio Gdańsk, Pomorskie.eu, Prestiż. Magazyn Trójmiejski Data rozpoczęcia wydarzenia: 01.09.2026
Reklama
Reklama